Tết cơm Đe Mường Rậm tại Hoà Bình
Nét độc đáo trong Tết cơm Đe của người dân Mường Rậm là ăn chay và chỉ có phần lễ. Trong mâm cúng, bao giờ cũng phải có quả đu đủ, quả mướp và măng giang lấy từ rừng về đồ lên hoặc luộc chín, vừng rang giã nhỏ không cho muối hay bất kỳ loại gia vị nào.
Món đặc biệt không thể thiếu trong mâm cúng đó là cơm Đe. Cơm được làm từ gạo nếp nhưng phải là loại gạo ngon, đồ lên rồi trộn ủ với men lá cây rừng. Để có cơm Đe vừa ngon, vừa ngọt, lại vừa đậm đà, người dân Mường Rậm phải chuẩn bị trước đó vài ngày, thường là từ ngày 20 tháng 10 âm lịch.
Những người con của quê hương dù đi công tác, làm ăn, sinh sống ở nơi xa đều cố gắng thu xếp công việc để về thưởng thức Tết cơm Đe. Trong vùng, chỉ có dòng họ Bùi làm Tết cơm Đe, còn các dòng họ khác như Quách, Nguyễn... thì không làm mà sẽ đến để chia vui. Để chuẩn bị cho mâm cúng tết được chu tất, ngay từ tờ mờ sáng, gia đình đã dậy, để chuẩn bị bày mâm cúng.
Mâm cơm đe của người Mường Rậm
Theo quan niệm của người dân Mường Rậm, phải cúng trước khi mặt trời mọc, vì thời gian này là linh thiêng và mát mẻ hơn cả. Mâm cúng được đặt ở hướng chính giữa của ngôi nhà sàn (đặt mấy mâm là tùy vào từng gia đình). Măng giang, đu đủ và mướp được đồ chín bày lên tàu lá chuối xanh. Sau khi sắp lễ xong, một ông thầy mo có uy tín nhất ở trong làng được mời đến cúng, cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật tốt tươi và con người khỏe mạnh.
Trong khi cúng, tất cả các con cháu phải ngồi ở phía trong ngôi nhà sàn để nghe và xem thầy làm lễ. Khi bài cúng kết thúc thì cũng là lúc cả gia đình tổ chức ăn Tết trong sáng sớm, từ người già đến trẻ nhỏ đều thưởng thức cơm Đe để được may mắn và mạnh khỏe.
Các cụ già trong Mường kể lại rằng, từ thời xa xưa, không ai còn nhớ là vào thời gian nào, có một vị tướng đã đem quân đi đánh giặc phương Bắc. Trận ấy ông thua và không may đã bị thương. Ông cùng tùy tùng phải vượt qua núi Trường Sơn để chạy về vùng Yên Thủy. Đến khu vực xã Lạc Thịnh thì trời đã chuyển sang ngày 26/10 âm lịch.
Vị tướng này đã vào nhà của một người dân tộc Mường xin nghỉ lại. Trời lúc này chưa sáng hẳn, nhà nghèo quanh năm nên chẳng có ngô, có gạo cũng không có thứ gì gọi là thực phẩm. Chủ nhà đành luộc bí xanh, đu đủ và vài chiếc măng giang đang chỏng chơ trong góc bếp nhà sàn để vị tướng và tùy tùng ăn qua bữa.
Đang ăn những thứ đó với vừng rang giã nhỏ không có muối (ngày xưa muối trên miền núi rất hiếm), thì chủ nhà chợt nhớ ra là còn có ít cơm Đe đang ủ, chuẩn bị nấu rượu dùng vào Tết Nguyên đán nên vội lấy ra mời. Nó không còn là cơm nữa nhưng cũng chưa phải là rượu, xưa nay ở đây không ai ăn.
Sáng hôm sau, trước khi đi, xúc động trước tấm lòng của những người dân nơi đây và thương người dân nghèo đói, vì vùng này thường xuyên xảy ra hạn hán... vị tướng đã lập đàn cúng thần cầu mưa. Thật linh thiêng, vừa cúng xong thì trời đổ mưa khiến cho người dân vui mừng. Từ đó đến nay, cứ gần đến ngày 26/10 âm lịch vùng đất Mường Rậm lại có mưa, không to thì nhỏ.
Ngày nay bà con Mường Rậm còn làm bánh chưng để cúng trong lễ cơm Đe
Nhớ ơn vị tướng đánh giặc cứu nước lại còn lập đàn cầu mưa cho dân lành ở vùng hạn hán, hàng năm người dân tộc Mường ở đây lấy ngày 26/10 làm Tết cơm Đe. Vật cúng trong mâm không ngoài những thứ đã tiếp vị tướng năm nào, nhất là cơm Đe (loại cơm ủ men từ lá cây rừng để nấu rượu), một thứ không thể thiếu.
Ngày nay khi cuộc sống đã khá dần lên, người dân Mường Rậm ở xã Lạc Thịnh, Yên Thủy, Hòa Bình đã no ấm và càng coi trọng Tết cơm Đe. Ai đã từng đặt chân đến vùng đất này, thưởng thức món cơm Đe chắc hẳn không thể quên được hương vị độc đáo của nó và càng không thể quên tấm lòng hiếu khách của bà con nơi đây. Đó là nét văn hóa truyền thống lâu đời của người dân tộc Mường Rậm, cần được quan tâm bảo tồn và phát huy.
Theo: Báo Tin Tức/Vietnam+
Bài viết về Hoà Bình liên quan
- Hội hát Sắc bùa trong dịp Tết của người MườngHội hát Sắc bùa hay còn gọi là xéc bùa (có nghĩa là xách cồng) là lễ hội lớn nhất của người Mường thường diễn ra vào mùa xuân, đặc biệt là các ngày Tết. Đây là hình thức sinh hoạt văn hóa, phong tục không...
- Lễ hội khai mùa Mường Thàng tỉnh Hòa BìnhLễ khai hạ Mường Thàng là tục lệ hàng năm của dân tộc Mường ở Cao Phong để cầu mùa và mở cửa rừng. Cứ mỗi độ Tết đến xuân về, khắp các bản Mường lại ngân vang tiếng chiêng khai hội, cầu một năm mưa thuận...
- Rộn ràng lễ hội Gầu Tào tại Hòa BìnhLễ hội Gầu Tào được xem là biểu tượng văn hóa và là một trong những lễ hội quan trọng nhất của đồng bào dân tộc Mông ở Hòa Bình. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm phản ánh tín ngưỡng, phong tục tập quán...
- Lễ hội đền Chúa Thác Bờ ở Thung Nai - Hòa BìnhLễ hội đền Chúa Thác Bờ diễn ra từ ngày 7 tháng Giêng và kéo dài tới hết tháng 3 âm lịch. Trong những ngày diễn ra lễ hội, dòng người khắp bốn phương đổ về lễ tạ, hòa vào không khí náo nhiệt và vui tươi...
-
- Khám phá hội Xên Mường tại Mai Châu - Hòa BìnhHội Xên Mường huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình là lễ hội cầu mùa, cầu phúc của người Thái. Hội thường mở vào mùa hoa ban nở, thể hiện ước vọng lớn lao của đồng bào nơi đây về cuộc sống bình yên, ấm no, hạnh...
- Hội chùa Tứ Pháp tại Hưng YênHội chùa Tứ Pháp diễn ra hàng năm tại huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Đối tượng được người dân nơi đây suy tôn là Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện. Chùa Pháp Vân còn có tên gọi khác là Thái...
- Lễ hội đình Trung tại Hòa BìnhHàng năm, cứ đến giữa tháng 11, người dân trên mảnh đất giàu truyền thống anh hùng xã Phú Lão, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình tổ chức lễ hội tại đình Trung để tưởng nhớ công lao to lớn của 7 vị vua cha...
- Lễ cầu phúc Đình Cổi của người Mường ở Hòa BìnhLễ cầu phúc Đình Cổi được Người Mường ở xã Bình Chân, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình duy trì qua nhiều thế hệ; giờ đây đã trở thành nét văn hóa truyền thống không thể thiếu của người dân nơi đây. Lễ cầu...
- Độc đáo lễ cầu phúc của người Thái ở Hòa BìnhLễ cầu phúc là lễ hội tiêu biểu cho tín ngưỡng thờ thần của người thái tại Mai Châu, Hòa Bình. Tháng 8 âm lịch hàng năm, vào lúc chuẩn bị cày vụ mùa mới, người Thái tổ chức lễ cầu phúc để cầu thần linh...
-
- Lễ hội rửa lá lúa của người Mường ở Hòa BìnhLễ hội rửa lá lúa được người Mường tổ chức khoảng tháng 7, tháng 8 âm lịch tại xã Mường Bi, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Lễ hội rửa lá lúa là phong tục đặc sắc, tưởng nhớ công ơn người mở đất cho...
- Lễ hội Cồng chiêng của người Mường ở Hòa BìnhHằng năm cứ đến ngày mồng 8 tháng giêng âm lịch, người Mường tại Hòa Bình lại nô nức kéo nhau về thị trấn Mường Khến, huyện Tân Lạc để cùng nhau tổ chức và tham dự lễ hội cồng chiêng độc đáo được tổ chức...
- Lễ hội Chùa Tiên tại Hòa BìnhChùa Tiên (Hòa Bình) là một địa chỉ du lịch ngày nay đã được nhiều người biết tới. Bởi nơi đây còn giữ được nhiều nét nguyên sơ hiếm có của một thung lũng giữa đại ngàn với những động thạch...
- Lễ hội Khai hạ Mường Bi (lễ xuống đồng) tại Hòa BìnhLễ hội Khai hạ Mường Bi (Lễ hội xuống đồng) là lễ mở cửa rừng của người Mường ở Hòa Bình được tổ chức hàng năm vào ngày mồng 8 tháng 1 Âm lịch với ý nghĩa năm mới cầu mong mùa màng thịnh vượng, may...
- Nhiều hoạt động kỷ niệm văn hóa ý nghĩa trong ngày Hội tại Hòa Bình(lehoi.org) - Ngày 2/10, tại Sân vận động tỉnh Hòa Bình đã diễn ra Lễ kỷ niệm 125 năm thành lập tỉnh (1886-2011), 20 năm ngày tái lập tỉnh (1991-2011) và khai mạc Lễ hội văn hóa...
- Độc đáo lễ hội Khai hạ Mường Bi, Hòa Bình(lehoi.org) - Ngày 21/2/2010 (tức ngày mùng 8 tháng Giêng), Lễ hội Khai hạ hay còn gọi là Lễ xuống đồng của người Mường Bi đã diễn ra tại sân vận động xã Phong Phú, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Lễ...
Ghi chú bài viết Tết cơm Đe Mường Rậm tại Hoà Bình
Từ khóa:
Hàng năm, cứ đến ngày 26 tháng 10 âm lịch, những người dân Mường Rậm, xã Lạc Thịnh, Yên Thủy, Hòa Bình lại gác công việc đồng áng, ruộng nương thường ngày...